Krok 1. Wyodrębnij twierdzenie
Zanim zaczniesz sprawdzać, ustal, co dokładnie jest twierdzone. Zdanie „rynek rośnie błyskawicznie” zawiera opinię. Zdanie „rynek wzrósł w zeszłym roku o 12 procent” zawiera twierdzenie, które można sprawdzić. Sprawdza się tylko to drugie.
Krok 2. Znajdź dokument pierwotny
Szukaj miejsca, w którym informacja powstała: aktu prawnego, rejestru, raportu, oryginalnego nagrania, publikacji naukowej. Artykuł prasowy, który o tym pisze, jest wskazówką, a nie dowodem. Jeśli dokumentu pierwotnego nie można znaleźć, zapisz to wprost.
Krok 3. Sprawdź kontekst i definicję
Ta sama liczba znaczy co innego zależnie od definicji. „Bezrobocie” może być rejestrowane albo mierzone badaniem. „Wzrost” może dotyczyć miesiąca, roku lub porównania do wyjątkowo niskiej bazy. Zapisz, jaki okres, jaka jednostka i jaka metoda stoją za liczbą.
Krok 4. Sprawdź datę i aktualność
Informacje się starzeją. Przepis mógł się zmienić, rejestr zostać zaktualizowany, a badanie wycofane. Przy każdej sprawdzonej informacji zapisz datę, kiedy ją sprawdziłeś.
Krok 5. Szukaj niezależnego potwierdzenia
Dwa źródła, które powtarzają jeden komunikat prasowy, to jedno źródło. Szukaj potwierdzenia, które ma inny początek: inny rejestr, innego autora badania, inną instytucję.
Krok 6. Zapisz werdykt i ślad rozumowania
Zapisz, co sprawdziłeś, w jakich dokumentach i do jakiego wniosku doszedłeś. Dzięki temu ktoś inny może powtórzyć sprawdzenie, a Ty nie musisz pamiętać po miesiącu, dlaczego uznałeś informację za prawdziwą.
Jeśli wolisz oddać tę pracę, zobacz jak działa fact checking w Fact albo wypróbuj wstępny przegląd twierdzeń.
Pytania kontrolne, które warto mieć pod ręką
- Kto to mówi i skąd to wie?
- Czy mogę wejść do dokumentu pierwotnego?
- Jaki okres, jednostka i metoda stoją za liczbą?
- Czy cytat jest pełny i czy znam okoliczności wypowiedzi?
- Czy informacja jest aktualna na dziś?
Sprawdź swój komunikat
Wklej tekst w demo na stronie głównej i zobacz, które zdania wymagają źródła.
Przejdź do demo